Gdy rodzic zauważa, że jego nastoletnie dziecko może sięgać po alkohol, marihuanę, e-papierosy lub inne substancje, pojawia się wiele emocji: niepokój, złość, poczucie winy i bezradność. Nie trzeba czekać na diagnozę ani „pewność”, żeby poprosić o pomoc. Wczesna rozmowa ze specjalistą pomaga ocenić sytuację spokojnie, bez obwiniania i bez wstydu – i zdecydować, jakie wsparcie będzie dla Waszej rodziny najlepsze.
Ten poradnik przygotowaliśmy z myślą o polskich rodzicach w Chicago, których dzieci dorastają między dwiema kulturami – na co dzień mówią po angielsku, a w domu często po polsku. To ważne, bo rozmowa o trudnych sprawach jest łatwiejsza, gdy każdy może mówić w języku, w którym najlepiej wyraża emocje.
Eksperymentowanie czy poważniejszy problem?
Okres dojrzewania to czas szybkich zmian – fizycznych, emocjonalnych i społecznych. Część młodych ludzi próbuje substancji z ciekawości lub pod wpływem rówieśników. Dla rodzica trudno jest odróżnić jednorazowy epizod od zachowania, które zaczyna się powtarzać. Dlatego zamiast samodzielnie „diagnozować” dziecko na podstawie list objawów z internetu, lepiej opisać swoje obserwacje specjaliście i zapytać o konsultację.
Warto zwrócić uwagę na zmiany, które utrzymują się dłużej, na przykład:
- wyraźne pogorszenie wyników w szkole lub opuszczanie lekcji,
- wycofanie się z dotychczasowych zainteresowań i kontaktów,
- nowe, niechętnie przedstawiane towarzystwo,
- duże wahania nastroju, drażliwość, kłopoty ze snem,
- znikające pieniądze lub rzeczy z domu, częste kłamstwa.
Żaden z tych sygnałów osobno nie oznacza uzależnienia. Jeśli jednak coś Cię niepokoi, porozmawiaj o tym z psychologiem lub terapeutą.
Dlaczego nastolatki sięgają po substancje?
Przyczyny zwykle się łączą. Mogą to być:
- Rozwój i dojrzewanie – skłonność do ryzyka i wciąż kształtująca się umiejętność przewidywania konsekwencji.
- Stres i emocje – lęk, smutek, trudne przeżycia lub trauma, z którymi młody człowiek próbuje sobie poradzić.
- Presja otoczenia – rówieśnicy, wymagania szkolne, przeprowadzki i inne duże zmiany.
- Życie między dwiema kulturami – napięcia między oczekiwaniami rodziców a amerykańskim otoczeniem, poczucie, że „nikt mnie nie rozumie”, bariera językowa w rozmowie o uczuciach.
Substancje mogą wpływać na koncentrację, pamięć i naukę, a także na zdrowie fizyczne i bezpieczeństwo (np. ryzyko wypadków). Niektóre niosą ryzyko przedawkowania. Dlatego wczesne wsparcie ma znaczenie.
Jak wygląda terapia nastolatka
Terapia pomaga młodemu człowiekowi zrozumieć, co stoi za sięganiem po substancje, i nauczyć się innych sposobów radzenia sobie ze stresem i emocjami. W Centrum Psychologicznym Angeliki Danek (AMBH) – Polski Psycholog Chicago pracujemy ambulatoryjnie: nastolatek przychodzi na sesje, a jednocześnie chodzi do szkoły i mieszka w domu.
Terapia indywidualna
Na sesjach indywidualnych nastolatek ma bezpieczne, poufne miejsce, by porozmawiać o tym, co przeżywa, oraz ćwiczyć umiejętności radzenia sobie z emocjami i sytuacjami, które sprzyjają sięganiu po substancje.
Sesje rodzinne
Rodzice mogą uczestniczyć w sesjach rodzinnych, które pomagają poprawić komunikację, ustalić jasne zasady i odbudować zaufanie. Zapytaj terapeutę, jak sesje rodzinne mogłyby wyglądać w Waszej sytuacji.
Dwujęzyczni terapeuci dla dzieci polskich rodziców
Nasi dwujęzyczni terapeuci (polski i angielski) rozumieją obie kultury. Dziecko może mówić po angielsku, a rodzice – po polsku, bez tłumaczenia przez dziecko i bez poczucia, że ktoś zostaje „na zewnątrz” rozmowy. Więcej o tej formie pomocy przeczytasz na stronie terapii dzieci i młodzieży.
AMBH prowadzi wyłącznie terapię ambulatoryjną i nie przepisuje leków. Jeśli nastolatek potrzebuje innej formy pomocy, terapeuta pomoże zastanowić się, gdzie jej szukać.
Jak rodzice mogą pomóc w domu
- Rozmawiaj spokojnie, bez oskarżeń. Zamiast „Znowu piłeś?” spróbuj: „Widzę, że ostatnio jesteś zestresowany. Co się dzieje?”.
- Ustal jasne i konsekwentne zasady – dotyczące powrotów do domu, alkoholu i substancji – oraz przewidywalne, sprawiedliwe konsekwencje.
- Zabezpiecz to, co jest w domu – alkohol, leki na receptę i produkty z konopi przechowuj w miejscu niedostępnym dla dziecka.
- Dawaj przykład – pokazuj, jak radzisz sobie ze stresem bez sięgania po używki.
- Zadbaj o siebie – rodzic też potrzebuje wsparcia. Możesz przyjść na konsultację sam, nawet jeśli dziecko na razie nie chce.
Co zrobić, gdy nastolatek nie chce terapii?
Unikaj ultimatum. Przedstaw terapię nie jako karę, ale jako miejsce, gdzie można porozmawiać o stresie i własnych celach. Jeśli dziecko wciąż się waha, zacznijcie od spotkania rodziców z terapeutą – to często pierwszy krok, który zmienia atmosferę w domu.
Gdy potrzebna jest pilna pomoc
Jeśli dziecko jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, zadzwoń pod 911. Jeśli ktoś przeżywa kryzys lub myśli o odebraniu sobie życia, zadzwoń lub wyślij SMS pod numer 988 (Suicide & Crisis Lifeline) – przez telefon możesz poprosić o tłumacza języka polskiego. Informacje o pomocy w problemach z substancjami znajdziesz też na stronie SAMHSA National Helpline.
Umów konsultację po polsku
Centrum Psychologiczne Angeliki Danek (AMBH) – Polski Psycholog Chicago przyjmuje w gabinecie w Edison Park (6650 N. Northwest Highway, Suite 215, Chicago) oraz online dla osób przebywających w Illinois. Akceptujemy większość ubezpieczeń, m.in. BCBS, Aetna, Cigna, Humana, UnitedHealthcare/Optum, Medicare i TRICARE (nie przyjmujemy Medicaid). Przy płatności własnej sesja indywidualna kosztuje od $150, a w uzasadnionych przypadkach możliwa jest obniżona opłata.
Więcej o naszej pomocy w uzależnieniach przeczytasz na stronie Substance Abuse / Addiction Treatment. Aby umówić konsultację, odwiedź stronę Polski Psycholog Chicago lub zadzwoń: (773) 313-3757.