Do poradni psychologicznej często trafiają osoby, które przeżywają prawdziwe katusze z powodu nieustannej pogoni za ideałem. O ile nie ma nic złego w dążeniu do bycia coraz lepszym, to – jak ze wszystkim – trzeba zachować umiar. Problem pojawia się wówczas, gdy dążenie do doskonałości przenosi się na wszystkie sfery życia człowieka. Pojawia się przymus, by być najlepszym we wszystkim, co się robi. Pomimo że osoby te starają się jak najlepiej wyglądać, jak najlepiej sprawować swoje role (zawodowe, rodzicielskie, partnerskie itp.) i jak najlepiej wykonywać obowiązki, nie odczuwają satysfakcji ze swoich działań. Są bardzo krytyczne wobec siebie, a życie rodziny i współpracowników potrafią obrócić w piekło. Osoby te cierpią na perfekcjonizm.
Czym jest perfekcjonizm?
Perfekcjonizm można określić jako dążenie do realizowania skrajnie wysokich wymagań wobec siebie, które w przypadku niepowodzenia może prowadzić do obniżenia poczucia własnej wartości. Perfekcjonizm jest zaburzeniem, nie zaś pożądaną cechą, choć za taką często uchodzi. Perfekcjoniści mogą być cenionymi pracownikami, paradoksalnie jednak ta sama cecha działa na ich niekorzyść. Wygórowane wymagania perfekcjonistów mają często nierealistyczny charakter. Perfekcjonista ma duży problem z daniem sobie prawa do odpoczynku czy zredukowania obowiązków. Jego lista zadań nigdy się nie kończy. Przysłowiowa poprzeczka jest ustawiona na granicy możliwości, a nawet poza nią. W rzeczywistości wykonanie wszystkich zadań na tym poziomie nie jest możliwe. Niemożność sprostania własnym oczekiwaniom powoduje napięcie i frustrację, a może prowadzić do obniżenia poczucia własnej wartości.
Negatywne skutki perfekcjonizmu
Nieustanne dążenie do ideału sprawia, że perfekcjonista żyje w ciągłym stresie i niepewności, „czy aby na pewno wszystko zostało zrobione jak należy”. Długotrwały stres może przyczynić się do występowania dolegliwości fizycznych, takich jak bóle głowy, napięcie mięśni, bóle pleców i karku, problemy gastryczne czy sercowo-naczyniowe. W skrajnych przypadkach u perfekcjonistów mogą pojawić się zaburzenia depresyjne lub objawy obsesyjno-kompulsywne. Nierzadko zaburzenia odżywiania, jak anoreksja czy bulimia, są również wyrazem pewnego rodzaju perfekcjonizmu – próbą kontrolowania własnego ciała i wyglądu. Perfekcjonizm może być uciążliwy dla otoczenia, gdyż perfekcjoniści mają skłonność do stawiania wygórowanych wymagań także współpracownikom, pracownikom, partnerom i dzieciom. Dążenie do doskonałości pod każdym względem bywa zabójcze dla relacji z innymi ludźmi.
Skąd się bierze postawa perfekcjonistyczna?
Predyspozycje do bycia perfekcjonistą kształtują się już w dzieciństwie, szczególnie wtedy, gdy rodzice stawiają dziecku wygórowane wymagania lub porównują je do rówieśników. Poczucie wartości dziecka zostaje zachwiane i zaczyna ono wierzyć, że to, czy inni je kochają i akceptują, zależy od jego dokonań. Dzieci, które nie otrzymywały od rodziców bezwarunkowej miłości i ciągle musiały na nią zasłużyć, w dorosłym życiu nieustannie poszukują akceptacji innych osób, stawiając sobie zbyt wysoko poprzeczkę. Również rywalizacja w szkole i dążenie do bycia lepszym od innych przyczyniają się do kształtowania się postawy perfekcjonistycznej. Taka postawa jest tak naprawdę wynikiem zachowań obronnych – pewnego rodzaju maską, często ukrywającą lęk, niepewność i obawę przed odrzuceniem.
Czy perfekcjonizm trzeba leczyć?
Ponieważ perfekcjonizm może prowadzić do różnego rodzaju zaburzeń, zarówno psychologicznych, jak i somatycznych, należy zacząć działać jak najwcześniej, aby zapobiec tym konsekwencjom. Pierwszym krokiem do zmiany jest rozpoznanie u siebie tej predyspozycji. Później nadchodzi czas na zmierzenie się ze swoim zachowaniem. Oto kilka porad, które pozwolą złagodzić negatywne skutki bycia perfekcjonistą:
- staraj się wyznaczać sobie cele zgodne z twoimi potrzebami – pomyśl, czego ty chcesz, a nie kieruj się tym, czego oczekują od ciebie inni;
- przyjrzyj się swoim perfekcyjnym myślom i spróbuj ocenić je bardziej realistycznie; zadaj sobie pytanie: „co by się stało, gdyby jakieś zadanie zostało zrealizowane w sposób zadowalający, a nie doskonały?”;
- pozwól sobie na więcej luzu podczas wykonywania codziennych czynności – z czasem nauczysz się tolerować drobne niedoskonałości i nieoczekiwane sytuacje; gorzej wykonane zadanie nie oznacza końca świata ani obniżenia twojej pozycji w oczach innych;
- zacznij włączać do codziennych zajęć kilka czynności, które naprawdę lubisz i które dają ci satysfakcję i spełnienie;
- rozpoznaj działania, które pomagają ci się zrelaksować, i stosuj je regularnie;
- zaplanuj sobie czas wolny – w końcu odpocznij od stale piętrzących się zadań.
Sukces nie przyjdzie od razu, ale systematyczna praca nad sobą pozwoli podchodzić do wielu spraw z większym dystansem, zamiast dążyć we wszystkim do ideału. Jeżeli jednak trudno ci w pojedynkę przeciwstawić się swoim myślom i zachowaniom, a perfekcjonizm przeszkadza ci w codziennym życiu i prowadzi do konfliktów z bliskimi, warto zgłosić się do specjalisty po fachową pomoc.
Pomoc psychologa po polsku w Chicago
Jeśli rozpoznajesz u siebie opisane objawy, porozmawiaj z nami. Centrum Psychologiczne Angeliki Danek (AMBH) – Polski Psycholog Chicago prowadzi terapię po polsku w gabinecie w Chicago (Edison Park) oraz online. Poznaj nasz polskojęzyczny zespół i umów wizytę.